สัมมนา

รศ.ดร.ชลอ ชี้ทางรอดกุ้งไทย สร้างภูมิคุ้มกันฟาร์ม แข่งขันด้วยคุณภาพ

เมื่อ : 27 ธ.ค. 2568

การบรรยายโดย รศ.ดร.ชลอ ลิ้มสุวรรณ ในหัวข้อ ”สถานการณ์ โอกาส ภูมิคุ้มกันเพื่อกุ้งไทย” ซึ่งจัดขึ้นภายในงานวันกุ้งตรัง ครั้งที่ 3 เมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 2025 โดยมีประเด็นสำคัญที่น่าสนใจดังนี้

ถอดรหัสวิกฤตกุ้งไทย: จากเบอร์ 1 สู่บทเรียนแห่งการฟื้นคืน

จากยักษ์ใหญ่สู่จุดหักเหของอุตสาหกรรม

ครั้งหนึ่ง "กุ้งไทย" เคยครองบัลลังก์อันดับ 1 ของโลกมายาวนานถึง 21 ปี ในยุคทองนั้น ปริมาณผลผลิตจากไทยเพียงประเทศเดียวมีค่าเท่ากับผลผลิตจากทั้งทวีปอเมริกาใต้รวมกันแล้วบวกเพิ่มอีกหนึ่งแสนตัน

แต่วันนี้ ภาพความยิ่งใหญ่เหล่านั้นกลายเป็นเพียงความทรงจำ อุตสาหกรรมกุ้งไทยติดอยู่ใน "กับดักความชะงักงัน" มานานกว่า 13 ปี โดยมีตัวเลขผลผลิตวนเวียนอยู่ไม่เกิน 300,000 ตัน นับตั้งแต่การระบาดของโรคตายด่วน (EMS) เมื่อปี 2556 ในขณะที่คู่แข่งพุ่งทะยานไปไกล

บทเรียนจากเอกวาดอร์: ช้าแต่ชัวร์

ความสำเร็จของเอกวาดอร์ที่มียอดผลิตพุ่งสูงถึงประมาณ 1.1 ล้านตัน ไม่ได้เกิดจากปาฏิหาริย์ แต่มาจากกลยุทธ์การบริหารความเสี่ยงที่แม่นยำ

ความหนาแน่นต่ำคือเกราะคุ้มกัน

เอกวาดอร์รักษามาตรฐานการปล่อยกุ้งที่ 12 ตัวต่อตารางเมตรอย่างเหนียวแน่นมานับสิบปี ในขณะที่เกษตรกรไทยมักเลือกความเสี่ยงด้วยการปล่อยหนาแน่นสูงถึงแสนตัวต่อไร่ (เกือบ 200 ตัวต่อตารางเมตร)

"แสดงว่าไทยชอบความเสี่ยงกับความตื่นเต้นจริงมั้ย เอกวาดอร์นิ่งเลยนะ ไม่สนใจเลยนะ ปล่อยแล้วให้เทวดาเลี้ยง" — รศ.ดร.ชลอ ลิ้มสุวรรณ

บ่อกุ้งเอกวาดอร์ขนาด 60 ไร่ต่อบ่ออาจดูใหญ่โตจนดูแลยาก แต่การผลิตแบบ "เน้นความมั่นคง" กลับสร้างความมั่งคั่งที่ยั่งยืนกว่าการรีดเค้นผลผลิตบนความเสี่ยงที่คุมไม่ได้

เทคนิค 32 องศา: เมื่อวิชาไทยไปสร้างฮีโร่ต่างแดน

ในยุคที่อเมริกาใต้เกือบสิ้นเนื้อประดาตัวจากโรคดวงขาว (WSSV) รศ.ดร.ชลอ ได้นำเทคนิคการอนุบาลกุ้งที่อุณหภูมิ 31-32 องศาเซลเซียส ไปสอนเกษตรกรที่นั่น

หลักการทำงาน: ไวรัสชนิดนี้จะหยุดทำงานทันทีในอุณหภูมิที่สูงเกิน 30 องศา การชำกุ้งเพียง 7-14 วันด้วยความร้อนระดับนี้ ช่วยให้กุ้งฟื้นตัวและสร้างอุตสาหกรรมใหม่ขึ้นมาได้สำเร็จ

สิ่งที่น่าคิดคือ ต่างชาติพยายามขอร้องไม่ให้นำเทคนิคนี้ไปสอนต่อเพื่อรักษาความได้เปรียบทางการค้า ในขณะที่ประเทศไทยซึ่งเป็นต้นตำรับ กลับเผชิญกับการขาดทุนสะสมมานานกว่า 12 ปี ทำให้แม้เรามี "วิชา" แต่เรากลับไม่มี "ทุน" มากพอที่จะปรับปรุงระบบให้ทันท่วงทีเหมือนคู่แข่ง

รับมือ "ภัยหนาว" ด้วยน้ำตาล

เมื่ออุณหภูมิลดต่ำลง ภูมิคุ้มกันของกุ้งจะถดถอยทันที (อุณหภูมิที่ลดลงทุก 1 องศา หมายถึงการกินอาหารที่หายไป 10%)

กลยุทธ์การคัดแยกแบคทีเรีย

การใช้น้ำตาลทราย (ซูโครส) ผสมอาหารตามเทคนิคจากพันกวีฟาร์ม ไม่ใช่แค่การเพิ่มพลังงาน แต่เป็นการเลือกข้างทางจุลชีววิทยา

หลักการ: แบคทีเรียกลุ่ม "Green Colonies" (Vibrio ก่อโรค) จะใช้ซูโครสได้ยากกว่ากลุ่ม "Yellow Colonies" การเติมน้ำตาลจึงช่วยสร้างสมดุลให้จุลินทรีย์ฝ่ายดีเติบโตและกดภูมิคุ้มกันกุ้งให้แข็งแรงขึ้น

การจัดการวิกฤต

ในกรณีที่กุ้งเริ่มป่วย ห้ามกระตุ้นการลอกคราบด้วยการเปลี่ยนถ่ายน้ำแรง ให้ใช้ "ออกซิเจนผง" (โซเดียมเปอร์คาร์บอเนต) โรยตามพื้นบ่อจุดรวมเลนเพื่อยื้อเวลาและรักษาคุณภาพน้ำก่อนการจับ

สมดุลแร่ธาตุ: จุดตายที่ต้องเฝ้าระวัง

ในช่วงอากาศเปลี่ยนหรือ "สีน้ำล้ม" เกษตรกรมักมองข้ามความสัมพันธ์ของแคลเซียมและแมกนีเซียม

สัญญาณอันตราย

ค่าแคลเซียมพุ่งสูงแต่แมกนีเซียมลดลง จนมีส่วนต่างห่างกันเกิน 60 หน่วย
มีการพุ่งขึ้นแบบฉับพลัน (เช่น จาก 300 เป็น 400 ในวันเดียว)

ผลกระทบ: กุ้งจะไม่สามารถนำน้ำเข้าสู่ตัวเพื่อสลัดเปลือกได้ ทำให้เกิดอาการ "ตายเปลือกแข็ง"

วิธีแก้ไข

ทางแก้ที่ทรงพลังที่สุดคือการใช้ "เกลือสมุทร" (100 กก./ไร่) ใส่ลงไปเพื่อปรับสมดุลแร่ธาตุพื้นฐานก่อนจะเติมแร่ธาตุเฉพาะจุดอื่น

ภูมิคุ้มกันที่ดีที่สุด คือ "ทุนมนุษย์"

ในงบกำไรขาดทุนของฟาร์มกุ้ง "สุขภาพคนเลี้ยง" คือตัวแปรที่ผันผวนและสำคัญที่สุด รศ.ดร.ชลอ เน้นย้ำว่าความเสี่ยงที่น่ากลัวกว่าโรคกุ้งคือโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)

สัญญาณเตือน B-FAST

B (Balance): ทรงตัวไม่ได้
E (Eyes): ตาพร่ามัว
F (Face): หน้าเบี้ยว
A (Arm): แขนอ่อนแรง
S (Speech): พูดไม่ชัด
T (Time): ต้องถึงหมอใน 4 ชั่วโมง

อนาคตกุ้งไทย: ทางรอดที่สาม

อุตสาหกรรมกุ้งไทยกำลังถูกล้อมด้วยปัจจัยลบ ทั้งค่าไฟฟ้าที่แพงที่สุดในภูมิภาค ค่าเงินบาทที่แข็งตัวผิดปกติ และความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์

อย่างไรก็ตาม "ทางรอดที่สาม" ของกุ้งไทยไม่ใช่การแข่งเชิงปริมาณกับเอกวาดอร์ แต่คือการยึดหัวหาด "คุณภาพและสีสัน" โดยเฉพาะกุ้งกุลาดำไทยที่มีสีสวยและคุณภาพเนื้อเป็นที่ต้องการในตลาดระดับบนของจีน ซึ่งคู่แข่งยังทำตามได้ยาก