สัมมนา
กลยุทธ์การฝ่าวิกฤตกุ้งไทยปี 2569 โดย รศ.ดร.ชลอ ลิ้มสุวรรณ
กลยุทธ์การฝ่าวิกฤตกุ้งไทยปี 2569
โดย รศ.ดร.ชลอ ลิ้มสุวรรณ | งานวันกุ้งท่าทอง ครั้งที่ 4
ภาพรวมสถานการณ์
การเลี้ยงกุ้งในปี 2569 ต้องเผชิญความท้าทายที่สำคัญในช่วงอายุ 30-40 วัน ซึ่งเป็นช่วงวิกฤตที่กุ้งมักเกิดการตายสะสมไม่ว่าจะเป็นสายพันธุ์ใด หัวใจสำคัญของการก้าวข้ามวิกฤตนี้อยู่ที่การจัดการพื้นบ่อเพื่อป้องกันเชื้อ ESP และการรักษาสมดุลของแพลงก์ตอนพืช
ปัจจัยสำคัญที่ต้องเฝ้าระวัง
สภาพอากาศ: ปี 2569 คาดว่าจะเป็นปีที่แล้งและร้อน (El Niño) โดยจะเห็นผลชัดเจนตั้งแต่เดือนเมษายนเป็นต้นไป
สถานการณ์ตลาด: กุ้งกุลาดำมียอดผลิตเพิ่มสูงจนทำให้ราคาตกต่ำ ผู้เลี้ยงต้องมีความชัดเจนเรื่องตลาดรองรับก่อนตัดสินใจลงกุ้ง
การบริหารจัดการสายพันธุ์
กุ้งกุลาดำ (กุ้งดำ)
ข้อควรพิจารณา:
- ต้องมีเป้าหมายชัดเจน: จะขายใคร ขนาดเท่าไหร่ ขายเมื่อไหร่ และราคาเท่าไหร่
- ผลผลิตเพิ่มสูงมาก (โดยเฉพาะที่นครศรีธรรมราช) ส่งผลให้ราคาตกต่ำ
- เลี้ยงง่ายและโตได้ดี แต่ต้องระวังการตลาดรองรับ
คำเตือนสำคัญ: ผู้ปรับปรุงพันธุ์ไม่ควรทำให้กุ้งดำโตเร็วกว่าปัจจุบัน เพราะอาจประสบปัญหาโรคระบาดซ้ำรอยกุ้งขาว
กุ้งขาว
สายพันธุ์โตเร็ว (Turbo):
- มีความเสี่ยงสูงในช่วง 30-40 วันแรก
- แนะนำให้คุมอาหารในช่วงแรก ไม่ควรให้กินเต็มที่เกินไป
สายพันธุ์ทนทาน:
- เหมาะกับสภาพอากาศแปรปรวน เช่น ฝนตกหนักหรืออากาศหนาว
- โตช้าในช่วงอากาศปิด แต่จะพุ่งพรวดเมื่อสภาพอากาศดีขึ้น
เป้าหมายการผลิตที่แนะนำ
กลยุทธ์ ”70 วัน 70 ตัว” สำหรับกุ้งขาว โดยห้องเย็นมีความต้องการไซส์ 70 ตัว/กิโลกรัมสูง แนะนำให้ปล่อยลูกกุ้งให้แน่นขึ้นและใช้วิธีทยอยจับ (Partial Harvest)
เทคนิคการเตรียมบ่อและป้องกันโรค
การป้องกันเชื้อ ESP
ค่า pH ที่เหมาะสม:
- ผลวิจัยพบว่า pH 9.5 สามารถกระตุ้นให้สปอร์ของ ESP ยิงสายงวงออกมาและหมดฤทธิ์ก่อนเข้าสู่ตัวกุ้ง
เทคนิคการลงปูนที่ถูกต้อง:
- ไม่ควรหว่านปูนผงแห้งเพียงอย่างเดียว เพราะจะส่งผลแค่ผิวหน้าดินและอาจเกิดแผ่นปูนเน่าข้างใต้
- แนะนำให้ใช้ปูนร้อนหรือปูนขาวละลายน้ำ ฉีดพ่นให้ทั่วพื้นบ่อและสโลปเพื่อให้ซึมลงสู่ใต้ดิน
- วิธีนี้จะช่วยกำจัดเชื้อในทุกระดับชั้นดิน
การป้องกันไบโอฟิล์ม
คราบลื่นบนพื้นบ่อ คือแหล่งสะสมเชื้อโรค
วิธีตรวจสอบ:
- ต้องลงไปเดินสำรวจด้วยเท้าเปล่าว่าพื้นลื่นหรือไม่ โดยเฉพาะในช่วงอายุ 20 วันขึ้นไป
วิธีแก้ไข:
- ต้องมั่นใจว่างระแสน้ำจากเครื่องตีน้ำแรงพอที่จะพัดพาตะกอนเข้ากลางบ่อและทำให้พื้นสะอาดจริง
การจัดการระบบนิเวศและแพลงก์ตอน
การรักษาสีน้ำให้เสถียรเป็นกุญแจสำคัญในการป้องกันเชื้อวิบริโอ (Vibrio) บูม
การควบคุมค่า pH
หลักการสำคัญ: ควรควบคุมความแตกต่างของ pH เช้าและบ่ายไม่ให้เกิน 0.15
สัญญาณเตือน: หากค่า pH ต่างกันถึง 0.3 แสดงว่าแพลงก์ตอนบูมหนาแน่นเกินไปและเสี่ยงต่อการล้ม ซึ่งจะนำไปสู่การป่วยของกุ้งในเวลาต่อมา
การติดตั้งอุปกรณ์อย่างมีประสิทธิภาพ
การวางเครื่องตีน้ำ
- ใบพัดตัวสุดท้ายต้องอยู่ตรงตีนสโลปพอดี เพื่อให้กระแสน้ำพัดพาตะกอนและล้างพื้นบ่อได้มีประสิทธิภาพสูงสุด
- ฟองอากาศต้องวิ่งวนรอบบ่อและไม่เหนียวหนืด
เครื่องให้อากาศ
- ควรติดตั้งในด้านน้ำตื้นเพื่อให้กระจายอาหารได้ทั่วถึงและลดการหมักหมมในที่ลึก
การระบายฟอง
- ใช้ท่อระบายที่วางสูงกว่าระดับน้ำเล็กน้อย เพื่อให้แรงกระฉอกของน้ำพาฟองและสิ่งสกปรกออกไปโดยไม่สูญเสียน้ำในบ่อมากเกินไป
การสังเกตสุขภาพกุ้ง
ตับ (Hepatopancreas)
- ต้องเป็นรูปทรงคล้ายคนเล่นกล้าม (ทรงสามเหลี่ยมปีกใหญ่)
- ไม่ควรเป็นทรงกระบอก
ลำไส้
- ต้องมีอาหารเต็ม เส้นบางแต่ตรง
- ไม่บวมหนาเตอะ (ซึ่งแสดงถึงอาการอาหารอืด)
สรุป: จุดสำคัญสู่ความสำเร็จ
การฝ่าวิกฤตกุ้งในปี 2569 ต้องอาศัยการเตรียมการที่รอบคอบในทุกมิติ ตั้งแต่การเลือกสายพันธุ์ที่เหมาะสมกับตลาด การเตรียมบ่อที่ถูกวิธี การควบคุมระบบนิเวศให้สมดุล ไปจนถึงการติดตั้งอุปกรณ์อย่างมีประสิทธิภาพ
สิ่งสำคัญคือต้องเข้าใจว่าช่วงอายุ 30-40 วันเป็นช่วงวิกฤตที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษ และการป้องกันมีความสำคัญมากกว่าการแก้ไข
ที่มาของข้อมูล: รศ.ดร.ชลอ ลิ้มสุวรรณ งานวันกุ้งท่าทอง ครั้งที่ 4