อนาคตของการเลี้ยงกุ้งด้วยเทคโนโลยี AI และการบริหารจัดการข้อมูลอ โดย DoFarm

อุตสาหกรรมเลี้ยงกุ้งในปัจจุบันกำลังเผชิญกับความท้าทายสำคัญด้านการบริหารจัดการข้อมูล เนื่องจากข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับการเลี้ยงมีปริมาณมหาศาลและกระจัดกระจายอยู่ในหลายรูปแบบ ส่งผลให้การนำข้อมูลมาวิเคราะห์และตัดสินใจทำได้ล่าช้าและขาดความแม่นยำ

จากการบรรยายของ คุณธัชวิน วิวัฒนโสภา บจก.ทรีโอ้ ฟาร์ม ผู้พัฒนาแอปพลิเคชัน DoFarm ได้อธิบายถึงการพัฒนาขึ้นเพื่อแก้ไขปัญหานี้โดยการเป็นศูนย์กลางในการรวบรวมข้อมูลการเลี้ยงกุ้งทั้งหมดไว้ในที่เดียว พร้อมทั้งนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) และอุปกรณ์ IoT เข้ามาช่วยอำนวยความสะดวกในการบันทึกข้อมูล ทั้งผ่านการถ่ายรูปสแกนเอกสาร และระบบบันทึกด้วยเสียงผ่าน AI "น้องโดโด้"

จุดเด่นที่สำคัญของ DoFarm คือการนำข้อมูลที่ถูกต้องและต่อเนื่องมาใช้ในระบบคาดการณ์ล่วงหน้า (Predictive Analytics) เช่น การประเมินผลผลิตและขนาดกุ้งในอนาคตโดยเชื่อมโยงกับพยากรณ์อากาศ การคำนวณจุดคุ้มทุนและระยะเวลาจับกุ้งที่ให้กำไรสูงสุด ตลอดจนการวิเคราะห์และแจ้งเตือนวิกฤตในบ่อเลี้ยงแบบ Real-time นอกจากนี้ ยังมีการพัฒนานวัตกรรมเครื่องยกยออัตโนมัติร่วมกับ สวทช. เพื่อควบคุมการให้อาหารตามความต้องการจริงของกุ้ง DoFarm มุ่งเน้นการรักษาความปลอดภัยของข้อมูลลูกค้าขั้นสูงสุดและการควบคุมสิทธิ์การเข้าถึงข้อมูลตามบทบาท เพื่อให้ AI เป็นเครื่องมือเสริมศักยภาพเกษตรกร ช่วยให้การตัดสินใจแม่นยำ รวดเร็ว และนำพาอุตสาหกรรมกุ้งไทยแข่งขันได้ในระดับสากลอย่างยั่งยืน

ที่มาและปัญหาหลักของการบริหารจัดการข้อมูลในฟาร์มกุ้ง

การเลี้ยงกุ้งเป็นธุรกิจที่มีการเก็บข้อมูลเป็นจำนวนมากในแต่ละวัน อย่างไรก็ตาม ฟาร์มส่วนใหญ่ประสบปัญหาโครงสร้างข้อมูลที่ไม่เป็นระบบ ซึ่งส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพการบริหารจัดการ ดังนี้

ปัญหาข้อมูลกระจัดกระจาย (Data Fragmentation): ข้อมูลที่สำคัญไม่ได้ถูกรวบรวมไว้ในระบบเดียว เช่น

1. ข้อมูลการให้อาหาร บันทึกอยู่ในสมุดจดอาหารกระดาษ
2. เอกสารการซื้อขายและบิลเงินสด กระจัดกระจายอยู่ตามบ้าน ออฟฟิศ หรือภายในรถยนต์
3. ผลการตรวจวิเคราะห์ห้องปฏิบัติการ (Lab) อยู่ในไฟล์ Excel หรือส่งผ่านแอปพลิเคชัน Line

ความล่าช้าในการรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล: การรวบรวมข้อมูลเพื่อวิเคราะห์สภาพการเลี้ยงในแต่ละบ่อต้องใช้เวลานาน โดยจากการทดสอบจับเวลาพบว่า การรวบรวมข้อมูลเพียง 1 บ่อ ต้องใช้เวลามากกว่า 30 นาที

แรงจูงใจในการพัฒนาระบบ: ผู้พัฒนา DoFarm ซึ่งมีภูมิหลังเป็นโปรแกรมเมอร์ ได้กลับมาช่วยฟาร์มกุ้งของคุณพ่อที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ (ซึ่งดำเนินกิจการมานานกว่า 30 ปี) หลังจากฟาร์มประสบปัญหาโรคขี้ขาว (EHP) อย่างหนัก โดยมีเป้าหมายแรกเริ่มเพื่อแก้ปัญหาของครอบครัวก่อนพัฒนาเป็นเครื่องมือสำหรับเกษตรกรทั่วไป

การรวบรวมข้อมูลและการบริหารจัดการฟาร์มด้วยแอปพลิเคชัน DoFarm

DoFarm ได้ใช้เวลา 2 ปีในการพัฒนาระบบเพื่อนำข้อมูลทั้งหมดมาจัดเก็บรวมไว้ในแอปพลิเคชันเดียว เพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการเห็นภาพรวมและรายละเอียดของฟาร์มได้ทันที

หมวดหมู่ข้อมูลที่รวบรวมเข้าสู่ระบบ:

1. สถิติการเลี้ยง: อัตราการตาย, อัตราการเติบโต, การจับกุ้ง และการขายกุ้ง
2. ปัจจัยสิ่งแวดล้อมและปัจจัยการผลิต: คุณภาพน้ำ, การใช้เวชภัณฑ์ และการใช้อาหาร
3. การวิเคราะห์ดรรชนีชี้วัด (KPIs): ค่า FCR (Feed Conversion Ratio), ค่า ADG (Average Daily Gain) และค่า PDG
4. การบัญชีและต้นทุน: การแจกแจงต้นทุนแยกตามหมวดหมู่ เช่น ค่าอาหาร (ตัวอย่าง: 500,000 บาท) และค่าพลังงาน (ตัวอย่าง: 100,000 บาท)

ประโยชน์ในการบริหารจัดการ:

1. การเฝ้าระวังและแจ้งเตือนความผิดปกติ: ระบบสามารถระบุบ่อที่มีปัญหาได้ทันที เช่น บ่อที่ 15 มีอัตราการตายเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง และมีต้นทุนสูงเกินเกณฑ์ที่กำหนด
2. การเข้าถึงข้อมูลแบบ Real-time: เกษตรกรสามารถเปิดแอปพลิเคชันเพื่อตรวจสอบสถานะ ต้นทุนสะสม และผลการดำเนินงานของแต่ละบ่อได้ทันทีหลังจากตื่นนอน

การใช้ AI และ IoT เพื่อลดภาระการบันทึกข้อมูล (Data Entry Solutions)

การที่ AI จะวิเคราะห์ได้อย่างแม่นยำ จำเป็นต้องมีข้อมูลที่ "ถูกต้อง ครบถ้วน และต่อเนื่อง" DoFarm จึงออกแบบเทคโนโลยีเพื่ออำนวยความสะดวกในการนำเข้าข้อมูลให้ง่ายที่สุดสำหรับเกษตรกรทุกกลุ่ม รวมถึงเกษตรกรสูงอายุ

ระบบสแกนเอกสารด้วย AI (Image Recognition):

1. ผู้ใช้เพียงใช้กล้องถ่ายรูปสมุดจดอาหารกระดาษ
2. AI จะดึงข้อมูลจากภาพถ่ายและแปลงเป็นข้อมูลดิจิทัลเข้าสู่แอปพลิเคชันโดยอัตโนมัติ
3. ผู้ใช้เพียงตรวจสอบความถูกต้องและกดบันทึก

ระบบบันทึกด้วยเสียงผ่าน AI "น้องโดโด้":

1. ผู้ใช้สามารถพูดสั่งการใส่แอปพลิเคชัน เช่น การระบุปริมาณอาหารที่ให้ในแต่ละบ่อ
2. ตัวอย่างการทำงาน: เมื่อพูดว่า "วันนี้ให้อาหารบ่อ 2 ไป 250 กิโลกรัม ช่วยจดให้หน่อย" AI จะทำการบันทึกข้อมูลเป็น "บันทึกข้อมูลการให้อาหาร 250 กิโลกรัม สำหรับบ่อ 2 ฟาร์มกุย โดยเป็นอาหาร Intec 35% 4S มื้อที่ 1 ผ่านระบบ Auto-feed"

การเชื่อมต่ออุปกรณ์ IoT วัดคุณภาพน้ำ Real-time:

1. ใช้อุปกรณ์ตรวจวัดคุณภาพน้ำอัตโนมัติส่งสัญญาณเข้าสู่แอปพลิเคชันโดยตรง
2. ลดขั้นตอนการจดบันทึกด้วยมือ และป้องกันความผิดพลาดของข้อมูล

ศักยภาพของ AI ในการคาดการณ์และวิเคราะห์เพื่อการตัดสินใจ

เมื่อมีฐานข้อมูลที่สมบูรณ์ AI ของ DoFarm สามารถประมวลผลเพื่อคาดการณ์อนาคตและช่วยในการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ได้อย่างแม่นยำ

การคาดการณ์ผลผลิตและขนาดกุ้ง (Yield & Size Forecasting):

1. วิเคราะห์จากข้อมูลการเติบโตในอดีต ร่วมกับอัตราการเติบโตปัจจุบัน และนำไปประมวลผลร่วมกับ พยากรณ์อากาศในอนาคต
2. สามารถประเมินได้ว่าในอีก 10, 30 หรือกี่วันข้างหน้า จะมีกุ้งขนาดใดบ้าง ออกมาปริมาณกี่ตัน
3. ช่วยในการรวมไซส์กุ้งจากหลายบ่อ (เช่น 30–50 บ่อ) ได้อย่างรวดเร็ว ตัวอย่างเช่น การคำนวณได้ล่วงหน้าว่าในอีก 30 วันข้างหน้าจะมีกุ้งไซส์ 30 ตัว/กก. ออกสู่ตลาดรวม 50 ตัน
4. ประโยชน์เชิงพาณิชย์: ช่วยให้วางแผนการขายกับห้องเย็นได้อย่างมีประสิทธิภาพเมื่อมีการติดต่อขอซื้อกุ้งขนาดเฉพาะเจาะจง

การคำนวณจุดคุ้มทุนและระยะเวลาจับกุ้งเพื่อกำไรสูงสุด (Optimal Harvest Calculation):

1. นำข้อมูลราคาตลาดในอดีต แต่ละฤดูกาล ความต้องการของตลาด อัตราการเจริญเติบโตของกุ้ง และต้นทุนที่เพิ่มขึ้นมาคำนวณเปรียบเทียบ
2. กรณีศึกษาจากข้อมูลจริง:
3. ณ อายุการเลี้ยง 90 วัน: ผลผลิตอยู่ที่ 20 ตัน ได้กำไร 2,000,000 บาท (เลยจุดคุ้มทุนแล้ว)
4. AI คาดการณ์ว่าควรเลี้ยงต่อไปถึง อายุกุ้ง 116 วัน จะได้กำไรสูงสุดที่ 27,000,000 บาท
5. หากเลี้ยงเกิน 116 วันขึ้นไป ผลกำไรจะเริ่มลดลงเนื่องจากสภาวะตลาดและต้นทุนการเลี้ยงที่สูงขึ้น

ระบบผู้ช่วยวิเคราะห์สถานการณ์บ่อเลี้ยง:

1. สามารถสอบถามสถานะบ่อเลี้ยงผ่านเสียงได้ เช่น "ข้อมูลบ่อ 2 เป็นอย่างไรบ้าง"
2. AI จะวิเคราะห์และตอบกลับเชิงลึก เช่น "บ่อ 2 อยู่ในสถานการณ์ที่ต้องเฝ้าระวังอย่างเร่งด่วน เนื่องจากพบค่านิตริต (Nitrite) สูงถึง 12.5 PPM และกุ้งกินอาหารลดลงอย่างมาก"

โครงการพัฒนาเครื่องยกยออัตโนมัติ (AI Auto Lift Net):

1. เป็นโครงการที่ได้รับทุนสนับสนุนจากโปรแกรม ITAP สวทช. (NSTDA) โดยใช้ไลเซนส์เทคโนโลยีของ สวทช.
2. ใช้ AI ในการตรวจจับ (Detect) การกินอาหารของกุ้งและประเมินขนาดกุ้งในยอโดยอัตโนมัติ
3. ช่วยปรับปริมาณการให้อาหารตามความต้องการจริงของกุ้ง (Precision Feeding) ไม่ให้มากเกินไป (Overfeeding) หรือน้อยเกินไป ช่วยลดต้นทุนค่าอาหารได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ความปลอดภัยของข้อมูลและการกำหนดสิทธิ์การเข้าถึง

เนื่องจากข้อมูลภายในฟาร์มกุ้งเป็นข้อมูลที่มีมูลค่าและความสำคัญทางธุรกิจสูง DoFarm จึงมีมาตรการคุ้มครองข้อมูลอย่างเข้มงวด

นโยบายความเป็นส่วนตัวของข้อมูล (Data Privacy): ข้อมูลทุกอย่างที่บันทึกในแอปพลิเคชันถือเป็นความลับสูงสุด ไม่มีนโยบายการแชร์หรือขายข้อมูลให้แก่บริษัทอื่นอย่างเด็ดขาด

ระบบควบคุมสิทธิ์ตามบทบาทหน้าที่ (Role-Based Access Control):

1. เจ้าของฟาร์ม (Owner): สามารถเข้าถึงข้อมูลได้ทั้งหมด ทุกฟาร์ม ทุกบ่อ รวมถึงข้อมูลต้นทุนและผลกำไร
2. พนักงาน/คนเลี้ยงกุ้ง (Staff): สามารถจำกัดสิทธิ์ให้เห็นเฉพาะข้อมูลที่จำเป็นต่อการปฏิบัติงาน เช่น สิทธิ์ในการเห็นเฉพาะข้อมูลอาหารสะสม และผลผลิตรวม โดยไม่สามารถมองเห็นข้อมูลต้นทุนทางการเงินของฟาร์มได้

สรุปบทบาทของ AI และวิสัยทัศน์อนาคตอุตสาหกรรมกุ้งไทย

AI ในฐานะผู้ช่วยการตัดสินใจ: AI ไม่ได้เข้ามาเพื่อแย่งงานของคน แต่เข้ามาเพื่อช่วยให้เกษตรกรและผู้จัดการฟาร์มทำงานได้เร็วขึ้น มองเห็นปัญหาได้ทันท่วงที ตัดสินใจได้อย่างแม่นยำ และเพิ่มโอกาสในการทำกำไรให้สูงขึ้น

วิสัยทัศน์การพัฒนา: มุ่งมั่นใช้เทคโนโลยีและฐานข้อมูลยกระดับอุตสาหกรรมกุ้งไทยให้มีความยั่งยืน มีความมั่งคั่ง และสามารถก้าวสู่ระดับสากลเพื่อแข่งขันในตลาดโลกได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ส่วนหนึ่งการบรรยายในงานวันกุ้งเพชรบุรี ครั้งที่ 5