นวัตกรรมการจัดการฟาร์มกุ้งแบบหมุนเวียนน้ำ พร้อมปรัชญาการแบ่งปัน โดย คุณไก่ ดอนเกลี้ยง

คุณไก่ ดอนเกลี้ยง ได้แบ่งปันความรู้และประสบการณ์การบริหารจัดการฟาร์มกุ้งที่ประสบความสำเร็จอย่างยั่งยืน ในงานวันกุ้งท่าทอง ครั้งที่ 4 โดยนำเสนอระบบหมุนเวียนน้ำแบบปิดที่ช่วยลดความเสี่ยงจากโรคระบาดและเพิ่มผลผลิตได้มากกว่า 100 ตันต่อรอบการเลี้ยง พร้อมเผยแพร่ปรัชญาการแบ่งปันเพื่อรักษาห่วงโซ่อุตสาหกรรมกุ้งไทยให้ดำรงอยู่ได้

ปรัชญาในพ่อ แบ่งปันสู่สังคม

คุณไก่ ดอนเกลี้ยง ยึดถือแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) เป็นหลักในการดำเนินชีวิตและทำธุรกิจ โดยมุ่งเน้นการแบ่งปันในหลายมิติ

ท่านได้บริจาคเงิน 500000 บาท เพื่อสร้างศูนย์เด็กเล็กบนดอยจนแล้วเสร็จ รวมถึงจัดงานขึ้นบ้านใหม่โดยรับบริจาคเป็นสิ่งของแทนเงิน นำไปมอบให้เด็กที่ขาดแคลนในพื้นที่ห่างไกล โดยสะท้อนถึงความยากลำบากของคนบนดอยที่ใช้ชีวิตด้วยเพียงพริก เกลือ และผงปรุงรส เพื่อกระตุ้นให้คนในอุตสาหกรรมกุ้งรู้จักแบ่งปัน

นอกจากนี้ยังริเริ่มโครงการ ”เพื่อนช่วยเพื่อน” มุ่งเน้นการรักษาคนในอุตสาหกรรมกุ้งให้คงอยู่ ตั้งแต่เกษตรกรผู้เลี้ยง ผู้ค้าปัจจัยการผลิต ไปจนถึงห้องเย็น โดยเชื่อว่าหากเกษตรกรผู้เลี้ยงอยู่ไม่ได้ อุตสาหกรรมทั้งหมดก็จะล่มสลายตามไปด้วย

ผลผลิตมหาศาล ด้วยระบบหมุนเวียนน้ำ

หัวใจสำคัญของความสำเร็จคือระบบการจัดการน้ำและการวางแผนการเลี้ยงที่แม่นยำ โดยคุณไก่ปล่อยกุ้งบ่อละ 1250000 ตัว ตั้งเป้าหมายผลผลิตต่อบ่อที่ 25-30 ตัน จากบ่อเลี้ยงทั้งหมด 4 บ่อ ทำให้ได้ผลผลิตรวมต่อรอบมากกว่า 100 ตัน

ระบบหมุนเวียนน้ำแบบปิด (Recycle System) ที่คุณไก่พัฒนาขึ้นสามารถนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ได้ 100% เพื่อป้องกันเชื้อโรคจากภายนอก โดยใช้ท่อ PVC ขนาด 10 นิ้ว วางแนวราบกับพื้นบ่อเพื่อระบายตะกอนและเลนออกจากบ่อเลี้ยง

น้ำและตะกอนจะถูกส่งไปยังบ่อเก็บเลนเบาเพื่อให้ตะกอนตกตะกอนลงพื้นบ่อ จากนั้นใช้ปั๊มน้ำแบบจุ่ม (Submersible Pump) สูบเฉพาะน้ำส่วนบนที่สะอาดกลับไปยังบ่อเก็บน้ำดี ซึ่งมีการขึง PE แบ่งส่วนเพื่อให้น้ำไหลเวียนและเกิดการบำบัดตามธรรมชาติก่อนกลับเข้าสู่บ่อเลี้ยง

ข้อดีสำคัญของระบบนี้คือลดความเสี่ยงจากโรคตัวแดงดวงขาว (WSSV) และ EMS เนื่องจากไม่ต้องเติมน้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติที่มีความเสี่ยงสูง

เทคนิคการจัดการแอมโมเนียและไนไตรท์

จากการทดลองซ้ำหลายครั้งจนเกิดความมั่นใจ คุณไก่ได้นำเสนอแนวทางเทคนิคสำคัญในการเลี้ยงกุ้ง โดยเน้นการแยกแอมโมเนียและไนไตรท์ออกจากระบบเพื่อป้องกัน ”กุ้งร่วงตายออกท่อ” ซึ่งมักเกิดจากการฝีดอาหารในปริมาณมาก

การกำจัดสารอินทรีย์ช่วยลดการบูมของแพลงก์ตอน ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ออกซิเจนต่ำและกุ้งอ่อนแอ การดูดเลนจากก้นหลุมอย่างสม่ำเสมอช่วยลดแก๊สไข่เน่าและกลิ่นเหม็นในฟาร์มอย่างมีนัยสำคัญ

มุมมองใหม่เกี่ยวกับโรคกุ้ง EHP

คุณไก่เสนอทัศนะที่น่าสนใจว่า EHP คือ ”กาฝาก” ไม่ใช่สาเหตุหลักที่ทำให้กุ้งตายโดยตรง หากกุ้งแข็งแรง EHP จะไม่สามารถทำอันตรายได้ แม้พบเชื้อเพียง 2-5% กุ้งยังเติบโตได้ปกติ

สาเหตุการตายที่แท้จริงเกิดจากการหลุดลอกของลำไส้ ทำให้กุ้งดูดซึมอาหารไม่ได้และภูมิคุ้มกันตก เมื่อกุ้งอ่อนแอ EHP จึงเข้าแทรกซึมและบูมขึ้นมา จนพบเชื้อถึง 80-95% ในบ่อเดียวกัน กุ้งตัวที่แข็งแรงอาจตรวจเจอ EHP แต่ไม่มีอาการป่วย ในขณะที่ตัวที่อ่อนแอจะเป็นโรคขี้ขาว

การใช้ปัจจัยการผลิตอย่างชาญฉลาด

คุณไก่มองว่าแพลงก์ตอนเป็นศัตรูสำคัญในการเลี้ยงกุ้ง หากไม่มีแพลงก์ตอนการเลี้ยงจะง่ายขึ้น โดยใช้ BKC หรือยาฆ่าสาหร่ายในบ่อพักน้ำเพื่อบล็อกแพลงก์ตอน ส่วนหอยสองฝามีประสิทธิภาพสูงในการกำจัดแพลงก์ตอนในบ่อพักน้ำ แต่ไม่สามารถกำจัดแอมโมเนียหรือไนไตรท์ได้

สำหรับจุลินทรีย์นั้น คุณไก่ระบุว่าไม่ใช่ ”พระเอก” ทั้งหมด และสามารถเลี้ยงกุ้งจนประสบความสำเร็จมหาศาลได้โดยไม่ต้องใช้จุลินทรีย์เพิ่มเติม แต่เน้นการจัดการตะกอนซึ่งเป็นที่อยู่ของเชื้อโรคแทน

กลยุทธ์ธุรกิจในภาวะวิกฤต

คุณไก่มีกลยุทธ์การเปลี่ยนวิกฤตเป็นโอกาส โดยเลือกตัดสินใจลงกุ้งในช่วงฤดูกาลที่ยากที่สุด ซึ่งเป็นช่วงที่มีความเสี่ยงโรคตัวแดงดวงขาวสูง แต่คนอื่นไม่กล้าลง เพื่อสร้างกำไรในจังหวะที่คู่แข่งน้อย

ท่านเน้นความแม่นยำและการทำซ้ำ โดยทดลองจนเห็นผลชัดเจนและมั่นใจก่อนนำมาเผยแพร่ เพื่อป้องกันความผิดพลาดที่จะเกิดกับเกษตรกรรายอื่น พร้อมวางระบบฟาร์มขนาดใหญ่ที่จัดการง่าย (Small Farm Big System) เพื่อให้อนาคตลูกหลานที่อาจไม่มีความเชี่ยวชาญเท่ารุ่นพ่อ ก็ยังสามารถบริหารจัดการฟาร์มให้มีกำไรได้

คำแนะนำสู่เกษตรกร

คุณไก่เน้นย้ำว่าความสำเร็จในการเลี้ยงกุ้งไม่ได้มาจากโชคลาภ แต่มาจากการสังเกตและการจัดการที่ต้นเหตุ โดยมีหลักการสำคัญ 3 ประการ

ประการแรก กำจัดตะกอน เพราะเชื้อโรคอาศัยอยู่ในตะกอน หากนำตะกอนออกได้ น้ำจะสะอาดและเชื้อโรคจะลดลงโดยอัตโนมัติ

ประการที่สอง รักษาสภาพแวดล้อม พื้นบ่อต้องสะอาดเสมอ หากจำเป็นต้องใช้คนลงไปกวาดเลนเข้ากลางบ่อเพื่อให้ระบบดูดออกไป

ประการสุดท้าย จิตวิญญาณนักสู้ แม้จะล้มเหลวหรือวิ่งช้า แต่เป้าหมายคือเส้นชัย ความสำเร็จจะเกิดขึ้นได้หากมีความมุ่งมั่นและระบบที่รองรับความเสี่ยงได้ดีพอ

คุณไก่ ดอนเกลี้ยง ยินดีให้คำปรึกษาและวางระบบฟาร์มโดยไม่คิดมูลค่า เพื่อเป็นการแบ่งปันความรู้และช่วยฉุดรั้งเกษตรกรที่กำลังจะถอดใจให้กลับมายืนหยัดได้อีกครั้ง โดยจะมีการอัปเดตผลการทดลองใหม่ๆ ในอีกประมาณ 4 เดือนข้างหน้า ซึ่งคาดว่าจะเป็นนวัตกรรมที่ช่วยจัดการแอมโมเนียและไนไตรท์ได้ดียิ่งขึ้น โดยไม่ต้องใช้สารเคมีหรือพืชน้ำในบ่อเลี้ยงโดยตรง

ที่มา : ไก่ ดอนเกลี้ยง งานวันกุ้งท่าทอง ครั้งที่ 4