”ยุทธศาสตร์กรมประมง” เพื่อขับเคลื่อนอุตสาหกรรมสัตว์น้ำไทยสู่อนาคต

โดยมีเป้าหมายหลักในการปรับตัวเข้าสู่ ”การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำคาร์บอนต่ำและความยั่งยืน” ท่ามกลางวิกฤตสภาวะภูมิอากาศเปลี่ยนแปลง (Climate Change) และแรงกดดันทางการค้าโลก กรมประมงได้นำเสนอแนวทาง ”CARE Model” ควบคู่ไปกับการใช้เทคโนโลยีดีจิทัลและ AI (Artificial Intelligence) การยกระดับมาตรฐานสุขภาพสัตว์น้ำ และการพัฒนาพันธุกรรมสัตว์น้ำพันธุ์ดี เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ลดต้นทุน และสร้างจุดเด่นในการแข่งขันระดับสากล โดยมุ่งเน้นความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม (Respect the Earth) ความปลอดภัยของผู้บริโภค (Appreciate Consumers) และรายได้ที่มั่นคงของเกษตรกร (Sustainable Income)

--------------------------------------------------------------------------------

1. บริบทความท้าทายและโอกาสในระดับสากล

สถานการณ์การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำของไทยในปัจจุบันต้องเผชิญกับปัจจัยกดดันทั้งจากธรรมชาติและกฎกติกาการค้าโลก ดังนี้:

1. การเปลี่ยนแปลงอันดับโลก: ปัจจุบันผลผลิตกุ้งทะเลของไทยอยู่ในอันดับที่ 5-6 ของโลก (ลดลงจากที่เคยเป็นอันดับ 1) และอันดับการเพาะเลี้ยงโดยรวมอยู่ที่ประมาณอันดับที่ 13 โดยมีคู่แข่งสำคัญอย่างเวียดนามและอินโดนีเซียที่มีปริมาณผลผลิตสูงกว่า
2. วิกฤตโลกปรวน (Climate Change): การเสียสมดุลของธรรมชาติส่งผลให้เกิดสภาวะสุดโต่ง เช่น คลื่นความร้อน (Heatwave) อุณหภูมิแตะ 40 องศาเซลเซียส น้ำท่วมฉับพลัน และการรุกตัวของน้ำเค็ม ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อความเครียดของสัตว์น้ำและอุบัติการณ์ของโรคอุบัติใหม่
3. เงื่อนไขทางการค้าใหม่: คู่ค้าทั่วโลกเริ่มกำหนดมาตรฐานด้านความยั่งยืนที่เข้มข้นขึ้น โดยเฉพาะการเรียกเรียกหาฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ (Carbon Footprint Label) และมาตรฐานสวัสดิภาพสัตว์น้ำ (Animal Welfare)

--------------------------------------------------------------------------------

2. ยุทธศาสตร์นวัตกรรม ”CARE Model” สู่ความยั่งยืน

กรมประมงใช้แนวคิด CARE Model เป็นแกนหลักในการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์สัตว์น้ำคาร์บอนต่ำ ดังนี้:

การดำเนินงานที่สำคัญ:

1. การลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์: มุ่งเน้นการลดการใช้พลังงานฟอสซิล โดยกรมมีโครงการส่งเสริมการใช้โซล่าเซลล์และคอนโทรลเลอร์ในฟาร์มนำร่อง 150 ฟาร์ม ใน 35 จังหวัด
2. การจัดการน้ำและตะกอน: ส่งเสริมระบบฟาร์มปิดและระบบหมุนเวียนน้ำ (Recirculating Aquaculture System) เพื่อลดผลกระทบต่อแหล่งน้ำธรรมชาติ
3. การใช้จุลินทรีย์: สนับสนุนการใช้เทคโนโลยีสีเขียว (Green Technology) โดยในปีงบประมาณปัจจุบันมีการจัดสรรงบประมาณเพิ่มขึ้น 10 เท่าเพื่อแจกจ่ายจุลินทรีย์ ป้องกันการใช้ยาปฏิชีวนะเกินความจำเป็น

--------------------------------------------------------------------------------

3. การปฏิรูปสู่ ”ประมงดิจิทัล” และการประยุกต์ใช้ AI

กรมประมงได้พัฒนาระบบดิจิทัลมากกว่า 70 ระบบ ครอบคลุมตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ โดยมีโครงการนวัตกรรมเด่นที่ใช้ AI และ IoT (Internet of Things) ดังนี้:

1. ระบบเตือนภัยการเพาะเลี้ยงชายฝั่ง:
2. ใช้เซ็นเซอร์ IoT ติดตั้งในแหล่งน้ำเพื่อวัดค่าออกซิเจน ความเค็ม และอุณหภูมิ
3. ใช้แขนกลยกเซ็นเซอร์ขึ้น-ลงเพื่อป้องกันการอุดตันจากโคลน
4. ใช้ AI วิเคราะห์ข้อมูลแบบ Time Series เพื่อพยากรณ์ล่วงหน้า 72 ชั่วโมง และแจ้งเตือนผ่าน SMS ให้เกษตรกรรับมือได้ทันท่วงที
5. ระบบวินิจฉัยโรคสัตว์น้ำ (AI Diagnosis):
6. เกษตรกรสามารถถ่ายภาพกุ้งที่ป่วยอัปโหลดเข้าระบบเพื่อให้ AI วิเคราะห์ความคล้ายคลึงของโรค (เช่น โรคจุดขาว)
7. ระบบที่ใช้ทั้ง ”ภาพถ่าย” ร่วมกับ ”การบรรยายอาการ” (Text) มีความแม่นยำสูงถึง 76%
8. Mobile Application จำแนกชนิดปลา: พัฒนา AI ให้สามารถคัดแยกชนิดปลาได้กว่า 40 ชนิด และมีฐานข้อมูลสัตว์น้ำกว่า 2000 รายการ

--------------------------------------------------------------------------------

4. กลยุทธ์การบริหารจัดการสุขภาพและพันธุ์สัตว์น้ำดี

การควบคุมโรคและ Biosecurity

การใช้ลูกกุ้งที่มีสุขภาพดีสามารถลดต้นทุนการผลิตได้ถึง 30% กรมประมงจึงยกระดับมาตรการ ดังนี้:

1. เพิ่มการตรวจคัดกรอง: ในปีงบประมาณ 2569 จะเพิ่มความเข้มข้นในการตรวจโรคอุบัติใหม่ เช่น โรค TPD และเพิ่มจำนวนโรคที่ตรวจจาก 6 โรค เป็น 9 โรคสำหรับโรงเพาะฟักมาตรฐาน
2. เครือข่ายห้องปฏิบัติการ: สร้างความร่วมมือกับภาคเอกชนในการขึ้นทะเบียนห้องแล็บเครือข่ายเพื่อให้ครอบคลุมพื้นที่การผลิตหลัก เช่น สงขลา และนครศรีธรรมราช
3. ความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosecurity): เน้นย้ำ 3 ขั้นตอนสำคัญ คือ การป้องการเชื้อเข้าฟาร์ม (ผ่านการพักน้ำและคัดกรองพันธุ์) การจัดการภายในฟาร์ม (แยกอุปกรณ์/บุคคล) และการป้องกันเชื้อแพร่กระจายสู่ภายนอก

การพัฒนาพันธุกรรมสัตว์น้ำ (สัตว์น้ำพันธุ์ดี)

เน้นการปรับปรุงพันธุ์ให้ ”โตไว ทนโรค และ FCR ต่ำ” เพื่อลดการใช้ทรัพยากร:

1. กุ้งขาวเพชดา 1: เน้นการเจริญเติบโตดี ผลผลิตสม่ำเสมอ ไม่แตกไซซ์
2. กุ้งขาวสีดา 1: พัฒนาให้ทนทานต่อเชื้อ AHPND (โรคตายด่วน)
3. ปลานิล: ปรับปรุงพันธุ์มาถึงรุ่นที่ 6 (V6) เน้นการเลี้ยงในระบบที่หลากหลาย ทั้งบ่อดิน กระชัง และระบบหมุนเวียนน้ำ
4. ปลาหมอชุมพร 1 (V2): ปรับปรุงรูปร่างให้มีลำตัวกว้าง (ตัวลึก) ตามความต้องการของตลาด
5. สัตว์น้ำทางเลือก: พัฒนาพันธุ์ปลาสลิด (คาดว่าจะกระจายพันธุ์ปี 2570) และไม้เขียวด่างมรกต/ด่างชมพู สำหรับตลาดปลาสวยงาม

ยุทธศาสตร์กรมประมง มุ่งหวังที่จะเปลี่ยนโฉมอุตสาหกรรมสัตว์น้ำไทยให้เป็น ”ประมงยุคใหม่” ที่ใช้ข้อมูลนำการผลิต โดยเน้นมาตรฐานสากล ตรวจสอบย้อนกลับได้ และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อมุ่งสู่ตลาดพรีเมียมและสร้างความสามารถในการแข่งขันอย่างยั่งยืนภายใต้คำนิยาม ”Refine Today Sustain Tomorrow” (ปรับวันนี้ เพื่อความยั่งยืนในวันหน้า)

ที่มา:งานสัตว์น้ำไทย2025