การใช้ วทน. ส่งเสริมการพัฒนาและผลิตสัตว์น้ำเพื่ออุตสาหกรรม

จากการนำเสนอของ ดร.กัลยา จากสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) หรือ BIOTEC เกี่ยวกับการนำวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม (วทน.) มาใช้เพื่อแก้ปัญหาและยกระดับอุตสาหกรรมสัตว์น้ำ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมการเลี้ยงกุ้ง ประเด็นหลักที่สำคัญประกอบด้วยการวิเคราะห์เชิงลึกเกี่ยวกับเชื้อ EHP ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญในการเติบโตของกุ้ง การนำเสนอแนวทางการตรวจเชื้อแบบใหม่ผ่านกระบวนการ Stress Test และการเปิดเผยความก้าวหน้าในการพัฒนาสายพันธุ์กุ้งกุลาดำ ”ไชยา” ที่เน้นการเติบโตและความทนทานต่อโรค

นอกจากนี้ สวทช. ยังมุ่งเน้นการเปลี่ยนผ่านงานวิจัยไปสู่การใช้ประโยชน์จริงในภาคเอกชนผ่านศูนย์บริการวิเคราะห์สัตว์น้ำแบบครบวงจร และการสร้างความร่วมมือกับภาคส่วนต่างๆ เพื่อหยุดยั้งโรคระบาดในสัตว์น้ำด้วยนวัตกรรมหลากหลายรูปแบบ เช่น สารชีวภาพควบคุมเชื้อ โปรไบโอติก และวัคซีนชนิดกิน

บทบาทของ สวทช. ในอุตสาหกรรมสัตว์น้ำ

สวทช. วางตัวเป็นหน่วยงานสนับสนุนระดับรัฐบาล โดยมีเป้าหมายหลักคือการผลิตงานวิจัยเพื่อให้ผู้ประกอบการนำไปใช้ประโยชน์จริง โดยมีรายละเอียดดังนี้:

1. ตัวชี้วัดความสำเร็จ (KPI): เน้นที่การนำผลงานวิจัยไปใช้ในภาคปฏิบัติและสร้างผลประกอบการที่ดีให้แก่ผู้ประกอบการ
2. ทรัพยากรบุคคล: มีนักวิจัยในกลุ่มสัตว์น้ำจำนวน 75 คน และสามารถเข้าถึงเครือข่ายนักวิจัยใน BIOTEC กว่า 500 คน รวมถึงนักวิจัยใน สวทช. ทั้งหมดกว่า 2500 คน
3. นโยบายการทำงาน: เน้นงานวิจัยที่ตอบสนองต่อความต้องการของอุตสาหกรรม และเปิดกว้างในการรับโจทย์จากผู้ประกอบการเพื่อพัฒนาแนวทางที่ใช้งานได้จริง

ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับเชื้อ EHP และนวัตกรรมการตรวจวินิจฉัย

สวทช. ถือเป็นหนึ่งในทีมวิจัยที่ศึกษาเรื่อง EHP มากที่สุดในโลก โดยมีข้อค้นพบและนวัตกรรมใหม่ที่สำคัญดังนี้:

ผลกระทบทางชีวภาพของ EHP ต่อกุ้ง

1. การลดลงของเม็ดไขมัน: งานวิจัยยืนยันว่าเชื้อ EHP ทำให้ปริมาณเม็ดไขมันในตับกุ้งลดลงอย่างมีนัยยะสำคัญ
2. การสูญเสียพลังงาน: ภายใน 21 วันหลังจากติดเชื้อ เม็ดไขมันที่สะสมไว้เพื่อใช้เป็นพลังงานจะหายไปเกือบทั้งหมด ส่งผลให้กุ้งขาดพลังงานในการเจริญเติบโตและโตช้าลงอย่างเห็นได้ชัด

แนวทางการตรวจเชื้อแบบใหม่ (Stress Test Method)

เนื่องจากการตรวจด้วยวิธี PCR ปกติอาจไม่พบเชื้อในระดับต่ำ สวทช. จึงเสนอวิธีเพิ่มประสิทธิภาพการตรวจสำหรับลูกกุ้ง PL7 ดังนี้:

1. การกระตุ้น (Stress Test): ยกลูกกุ้งขึ้นมาในอากาศ 5 นาที จากนั้นนำไปแช่ในน้ำที่มีความเค็ม 0 PPT และ 30 PPT อย่างละ 30 นาที
2. ระยะพักตัว: รอประมาณ 2 วัน เพื่อให้เชื้อเพิ่มจำนวน
3. ผลลัพธ์: ปริมาณเชื้อจะเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด (เช่น จาก 8-10 copies เพิ่มเป็น 149 copies) ซึ่งอยู่ในระดับที่ PCR ปกติสามารถตรวจพบได้ ทำให้เกษตรกรทราบสถานะการติดเชื้อก่อนนำไปเลี้ยง

ความไวต่อการติดเชื้อในสัตว์น้ำแต่ละชนิด

1. กุ้งขาว: ติดเชื้อได้ง่ายและส่งผลต่อการเติบโตอย่างรวดเร็ว (เห็นผลในวันที่ 10)
2. กุ้งกุลาดำ: ติดเชื้อ EHP ได้เช่นกัน แต่การเพิ่มจำนวนของเชื้อช้ากว่ากุ้งขาวมาก (เห็นผลการโตช้าชัดเจนในวันที่ 30)
3. กุ้งก้ามกาม: จากการทดลองเลี้ยงร่วมกับกุ้งขาวที่ติดเชื้อเป็นเวลา 30 วัน พบว่ากุ้งก้ามกามไม่ติดเชื้อ EHP และไม่ส่งผลกระทบต่อน้ำหนัก

นวัตกรรมเพื่อการป้องกันและควบคุมโรค

สวทช. พัฒนาผลิตภัณฑ์และเทคโนโลยีหลายด้านเพื่อหยุดยั้งโรคระบาด ดังนี้:

1. AQ35 ในไข่แดง: สารชีวภาพที่ช่วยยับยั้งการยิงท่อโพลาร์ (Polar Tube Extrusion) ของสปอ EHP ทำให้เชื้อไม่สามารถเข้าสู่เซลล์กุ้งได้ มีประสิทธิภาพสูงในระดับห้องปฏิบัติการและกึ่งอุตสาหกรรม
2. สาหร่ายต้านไวรัส: การผสมสาหร่ายในอาหารกุ้งช่วยเพิ่มอัตราการรอดจากการติดเชื้อไวรัสตัวแดงดวงขาว (WSSV) ได้ถึง 70% และยังใช้ได้ผลกับไวรัสหัวเหลือง
3. โปรไบโอติก (ปม. 2 ปม. 2 Plus และ ปม. 3): การพัฒนาร่วมกับกรมประมงเพื่อสร้างจุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพสูงในการควบคุมสภาพแวดล้อมและโรค
4. Shrimp Guard (ชิ้มการ์ด): สูตรอาหารเสริมที่รวม 4 พลังในการต่อสู้กับเชื้อวิบริโอ (Vibrio) ได้แก่:
5. ฟลาจ (Phage): ตัวกินแบคทีเรียที่คัดเลือกจากน้ำเสียในบ่อเลี้ยง
6. เบต้ากลูแคน: กระตุ้นภูมิคุ้มกัน
7. ไลโซไซม์: ทำลายแบคทีเรีย
8. แอนติเจน: ช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันของกุ้งจดจำเชื้อแบคทีเรียได้
9. วัคซีนชนิดกิน (V-Bass): นวัตกรรมสำหรับปลาเพาะเลี้ยง (เช่น ปลากะพง) ที่สามารถป้องกันโรคได้มากกว่า 1 ชนิดในครั้งเดียว

การพัฒนาสายพันธุ์กุ้งกุลาดำ ”ไชยา”

การพัฒนาสายพันธุ์กุ้งเพื่อความมั่นคงทางอาหารและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน:

1. ไชยา 1:
2. อัตราเจริญเติบโตดีกว่ากุ้งธรรมชาติประมาณ 42%
3. มีสีสันสวยงามเมื่อนำไปต้ม
4. ทนทานต่อการติดเชื้อไวรัสหลายชนิด
5. ไชยา 2 (กำลังพัฒนา): เน้นความทนทานต่อเชื้อไวรัสตัวแดงดวงขาว (WSSV) โดยปัจจุบันสามารถทนได้ในระดับ 50-70% และกำลังพัฒนาให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้น

กลไกการสนับสนุนและความร่วมมือกับภาคเอกชน

สวทช. เปิดช่องทางให้ภาคเอกชนเข้าถึงเทคโนโลยีและองค์ความรู้ผ่านแนวทางต่างๆ:

1. Triple A Service Laboratory: ศูนย์บริการวิจัยและวิเคราะห์สัตว์น้ำแบบครบวงจร (Advance Aquatic Animal Service Laboratory) เพื่อช่วยแก้ปัญหาเฉพาะจุดให้ผู้ประกอบการ
2. การอนุญาตให้ใช้สิทธิ (Licensing): การโอนถ่ายเทคโนโลยี เช่น ชุดตรวจ EHP ให้เอกชนนำไปผลิตเชิงพาณิชย์
3. การวิจัยร่วม (Collaborative Research): เชิญชวนผู้ประกอบการนำโจทย์ปัญหาในฟาร์มเข้ามาทดสอบร่วมกับนักวิจัย เพื่อสร้างวิธีการแก้ปัญหาที่แม่นยำและรวดเร็ว
4. ช่องทางการติดต่อ: มีทีมสนับสนุนเฉพาะ (เช่น คุณจิราวัลย์ หรือ อิมมี่) เพื่อทำหน้าที่ประสานงานระหว่างโจทย์จากผู้ประกอบการและนักวิจัย เพื่อให้งานวิจัยไปถึงภาคอุตสาหกรรมได้เร็วขึ้น