ชำแหละช่องว่างราคา

ทำไมคนอเมริกันกินกุ้งแพงที่สุดในรอบ 10 ปี แต่เกษตรกรไทยยังบ่นขาดทุน?

ความย้อนแย้งที่เจ็บปวดที่สุดในอุตสาหกรรมอาหารทะเลโลกเวลานี้ คือภาพของชั้นวางสินค้าในซูเปอร์มาร์เก็ตสหรัฐอเมริกา ที่ป้ายราคากุ้งพุ่งทะยานขึ้นแตะระดับสูงสุดในรอบทศวรรษจากภาวะเงินเฟ้อและต้นทุนแฝง แต่เมื่อหันกลับมามองที่ปากบ่อในประเทศไทย เกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้งกลับต้องเผชิญกับภาวะขาดทุน ร้องเรียนเรื่องราคาตกต่ำ และแบกรับหนี้สิน

เม็ดเงินมหาศาลจากกระเป๋าผู้บริโภคชาวอเมริกันหายไปไหน? ทำไมส่วนแบ่งเหล่านั้นจึงตกมาไม่ถึงมือผู้ผลิตต้นน้ำ? บทความนี้จะพาไปเจาะลึกโครงสร้างราคาที่บิดเบี้ยว และชี้ให้เห็นว่าทำไมการส่งออก ”กุ้งบล็อกดิบ” แบบเดิมๆ จึงกลายเป็นโมเดลธุรกิจที่หมดอนาคต

ภาพลวงตาของราคาปลายทาง: กำไรที่ละลายไปกับโลจิสติกส์

เมื่อผู้บริโภคในสหรัฐฯ ซื้อกุ้ง 1 กิโลกรัม ราคาที่พวกเขาจ่ายไม่ได้สะท้อนมูลค่าของเนื้อกุ้งเพียงอย่างเดียว แต่ถูกบวกเพิ่มด้วยต้นทุนมหาศาลในห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) เมื่อกุ้งเดินทางออกจากท่าเรือในไทย (หรือประเทศคู่แข่ง) และไปถึงแผ่นดินอเมริกา ต้นทุนจะถูกบวกเพิ่มจากปัจจัยต่อไปนี้:

1.ค่าระวางเรือและ Cold Chain: การขนส่งข้ามทวีปที่ต้องรักษาอุณหภูมิแช่แข็งตลอดเวลา มีต้นทุนที่สูงขึ้นอย่างมากหลังยุคโควิด-19

2.ค่าแรงและโลจิสติกส์ภายในสหรัฐฯ ค่าจ้างแรงงาน ค่าน้ำมันในการขนส่งข้ามรัฐ และค่าเช่าโกดังห้องเย็นในสหรัฐฯ ปรับตัวสูงขึ้นตามอัตราเงินเฟ้อ

3.มาร์จิ้นของกลุ่มค้าปลีก (Retail Markups) ซูเปอร์มาร์เก็ตและร้านอาหารในสหรัฐฯ บวกกำไรเพิ่ม (Markup) สูงถึง 30-50% เพื่อครอบคลุมต้นทุนการดำเนินงานของตนเอง

ผลลัพธ์ ราคาที่แพงขึ้นเกิดจาก ”ต้นทุนการจัดการส่วนปลาย” ไม่ใช่ ”มูลค่าของตัวสินค้าส่วนต้น” ทำให้ช่องว่างราคาระหว่างหน้าฟาร์มกับชั้นวางสินค้ากว้างขึ้นเรื่อยๆ

วิกฤตหน้าฟาร์ม และจุดจบของตลาด ”กุ้งบล็อกดิบ” (Commodity)

ในขณะที่ตลาดปลายทางบวกกำไรเพิ่มได้ตามกลไกเงินเฟ้อ เกษตรกรไทยกลับถูกบีบด้วยโครงสร้างราคาแบบสินค้าโภคภัณฑ์ (Commodity) การส่งออก "กุ้งแช่แข็งแบบบล็อกดิบ” (Raw Block Frozen) ทำให้กุ้งไทยไม่มีความแตกต่างจากกุ้งของคู่แข่ง

สงครามราคาจากเอกวาดอร์และอินเดีย: สองประเทศนี้มีต้นทุนการผลิตที่ต่ำกว่าไทยมาก ทั้งค่าแรงและกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อม ทำให้สามารถดั๊มพ์ราคาขายส่งกุ้งดิบในตลาดโลกได้

1.ผู้ซื้อมีอำนาจต่อรองเบ็ดเสร็จ เมื่อกุ้งดิบจากประเทศไหนก็เหมือนกัน ผู้นำเข้าในสหรัฐฯ จึงเลือกซื้อจากแหล่งที่ถูกที่สุด ทำให้กุ้งไทยต้องลดราคาลงเพื่อแย่งสัดส่วนการตลาด แม้ว่าต้นทุนการเลี้ยง (ค่าอาหารสัตว์ ค่าไฟ การจัดการโรค) ในไทยจะพุ่งสูงขึ้นก็ตาม

2.การพยายามแข่งขาย ”ความถูก” ในสินค้ากุ้งดิบ จึงกลายเป็น Red Ocean ที่เกษตรกรไทยมีแต่แพ้กับแพ้

ทางรอดเดียว: กระโดดข้ามห่วงโซ่ด้วยการแปรรูปเพิ่มมูลค่า (Value-added)

หากผู้ประกอบการไทยและเกษตรกรต้องการอยู่รอดและดึงส่วนแบ่งจากราคาปลายทาง (Retail Price) ที่สูงลิ่วกลับมา สิ่งเดียวที่ต้องทำคือการหนีออกจากตลาดกุ้งดิบ และเปลี่ยนผ่านไปสู่ "สินค้าแปรรูปพร้อมทาน" (Value-added Products)

1.เจาะกลุ่ม Ready-to-Eat / Ready-to-Cook: การทำกุ้งชุบแป้งทอด กุ้งต้มสุกปอกเปลือกพร้อมทาน ติ่มซำ หรือเซ็ตอาหารไมโครเวฟ จะช่วยเปลี่ยนสถานะจาก ”วัตถุดิบ” เป็น ”สินค้าอาหาร” ซึ่งผู้ซื้อจะพิจารณาจากรสชาติ ความสะดวก และคุณภาพ มากกว่าแค่ราคาต่อกิโลกรัม

2.ดึงกำไรกลับประเทศต้นทาง การแปรรูปตั้งแต่ในเมืองไทย เป็นการดึงเอาส่วนต่างกำไร (Margin) ที่เคยตกอยู่กับโรงงานแปรรูปในสหรัฐฯ กลับมาอยู่ในมือผู้ประกอบการไทย

3.ใช้จุดแข็งด้านมาตรฐานอาหาร: ประเทศไทยมีโครงสร้างพื้นฐานด้านอุตสาหกรรมอาหาร (Food Science & Technology) ที่แข็งแกร่ง มีแรงงานฝีมือประณีต และมีมาตรฐานความปลอดภัยทางอาหาร (Food Safety) ในระดับที่โลกยอมรับ ซึ่งเป็นข้อได้เปรียบที่เอกวาดอร์และอินเดียยังตามหลังเราอยู่

บทสรุป

ช่องว่างราคาระหว่างสหรัฐฯ และไทย คือภาพสะท้อนที่ชัดเจนว่า ”ผู้ที่ควบคุมการแปรรูปและแบรนด์ดิ้ง คือผู้ที่ควบคุมกำไร” ตราบใดที่เรายังคงส่งออกทรัพยากรในรูปของวัตถุดิบดิบๆ เราก็จะเป็นได้แค่ผู้รับจ้างผลิตที่ต้องแบกรับความเสี่ยงทั้งหมด การปรับตัวไปสู่สินค้านวัตกรรมมูลค่าสูง (High Value) ไม่ใช่แค่ทางเลือก แต่เป็น ”ทางรอด” เดียวของอุตสาหกรรมกุ้งไทยในทศวรรษนี้

แหล่งที่มาและข้อมูลอ้างอิง:

1. **SeafoodSource** (แพลตฟอร์มข่าวสารอุตสาหกรรมอาหารทะเลระดับโลก)

* *หัวข้ออ้างอิง:* อัตราเงินเฟ้อและต้นทุนห่วงโซ่อุปทานอาหารทะเลในสหรัฐอเมริกา และแนวโน้มการเติบโตของสินค้ากุ้งแปรรูป

* *Link:* https://www.seafoodsource.com/

2. **สมาคมอาหารแช่เยือกแข็งไทย (Thai Frozen Foods Association - TFFA)**

* *หัวข้ออ้างอิง:* รายงานสถานการณ์การส่งออกกุ้งไทย และความจำเป็นในการผลักดันสินค้า Value-added

* *Link:* https://www.thai-frozen.or.th/

3. **ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ (Economic Intelligence Center - SCB EIC)**

* *หัวข้ออ้างอิง:* บทวิเคราะห์อุตสาหกรรมกุ้งไทย ภาวะต้นทุนการผลิต และการแข่งขันจากเอกวาดอร์และอินเดีย

* *Link:* https://www.scbeic.com/

#กุ้งไทย #ธุรกิจส่งออก #ValueAdded #อุตสาหกรรมอาหารทะเล #เศรษฐกิจไทย #การเกษตร #SMEไทย #เงินเฟ้อ #SupplyChain #BusinessStrategy